Miesięcznik „Świat Nauki” jest polską edycją czasopisma „Scientific American”. W numerze 4/2026 opublikowano szereg artykułów poświęconych życiu w erze sztucznej inteligencji. Eric Sullivan przedstawia SI jako „[…] uszy w gabinecie lekarskim, cichy partner w zarządzie, niewymieniony z nazwiska współautor szkolnych kryteriów oceniania. College Board informuje, że z SI korzysta obecnie 84 % uczniów szkół średnich”[1].
W jaki sposób wykorzystuje się sztuczną inteligencję w amerykańskiej medycynie opisuje w swoim artykule Hilke Schellmann[2]. „Wdrażanie sztucznej inteligencji obejmuje całe spektrum – od modeli predykcyjnych wyliczających proste wskaźniki ryzyka po tzw. agentową SI, która ma autonomiczne podejmować decyzje, na przykład dostosowywać wielkość przepływu tlenu u pacjenta czy zmieniać priorytety w triażu na SOR-rze przy minimalnym udziale człowieka”[3]. Pielęgniarki odpowiedzialne za bezpośrednią opiekę nad pacjentami coraz częściej podchodzą z rezerwą do narzędzi, które nie zostały dostatecznie zweryfikowane. Dotyka ich wypalenie zawodowe, braki kadrowe i narastająca przemoc w miejscu pracy. Niestety nakłady na projekty SI nie niwelują tych problemów. Autor stwierdza, że „Na razie bezpieczeństwo pacjenta wciąż opiera się na tym, czego SI nie potrafi odtworzyć: intuicji ludzkiego klinisty”[4].
Równie istotny problem podejmuje w swoim artykule Beth Gardiner[5]. Produkcja plastiku rośnie nieprzerwanie od zakończenia II wojny światowej, kiedy to firmy zaczęły inwestować ogromne środki w poszukiwanie i promowanie cywilnych zastosowań. Obecnie połowa całej produkcji plastiku, jest wykorzystywana w wyrobach jednorazowego użytku, które często są wyrzucane niemal natychmiast po zakupie. Plastik wykorzystywany jest również w budownictwie, przemyśle odzieżowym, elektronicznym, motoryzacyjnym i w służbie zdrowia. Istnieją tysiące tworzyw sztucznych, z których każde ma własną kombinację substancji chemicznych nadających mu określone właściwości: różny stopień twardości, sprężystości lub przezroczystości. Plastik nie ulega łatwo rozkładowi, zamiast tego rozkłada się na coraz mniejsze fragmenty – aż do cząstek o rozmiarach mierzonych w nanometrach, które zostały wykryte praktycznie wszędzie. Są w powietrzu, którym oddychamy, w wodzie, pijemy, oraz w żywności, którą spożywamy.” Dla krytyków branży petrochemicznej argument, że recykling rozwiąże kryzys spowodowany przez plastik, to nic innego jak greenwashing – próba uspokojenia obaw konsumentów i uzyskania akceptacji dla stale rosnącej produkcji”[6].
Czytelnicy przeczytają również artykuły o depresji poporodowej i tajemniczych obiektach uchwyconych przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba.[7]
Zachęcała do lektury
Edyta Dobek
[1] E. Sullivan : Nowe rozdanie. Świat Nauki. – 2026, nr 4, s. 21-22
[2] H. Schellmann : Cyfrowa opieka zdrowotna. Świat Nauki. – 2026, nr 4, s. 23-25
[3] Tamże, s. 24
[4] Tamże, s. 28
[5] B. Gardiner : Plastikowa strategia. Świat Nauki. – 2026, nr 4, s. 58-69
[6] Tamże, s. 68
[7] M. Broadfoot : Matczyna depresja. Świat Nauki. – 2026, nr 4, s. 50-56; R. Boyle : Małe czerwone kropki. Świat Nauki. – 2026, nr 4, s.36-43
„Praca Socjalna” jest kwartalnikiem, w którym podejmowane są teoretyczne i praktyczne zagadnienia z obszarów pracy socjalnej i problemów społecznych w Polsce i za granicą. W wersji drukowanej ukazuje się nieprzerwanie od 1986 roku. Od 2017 roku dostępna jest również w wersji elektronicznej w otwartym dostępie (open access). Obecnie periodyk wydaje Akademia Pedagogiki Specjalnej.
W numerze 1/2026 Ryszard Necel zastanawia się nad rolą sztucznej inteligencji (AI) w pracy socjalnej, koncentrując się na jej potencjale wspierania refleksyjnej praktyki zawodowej[1]. Autor omówił dominujące narracje dotyczące „silnej” i „słabej” AI koncentrując się na analizie sposobów, w jakie AI może wspierać działania profesjonalistów. „Szczególną uwagę poświęcono potencjałowi generatywnej AI (np.ChatGPT) jako narzędzia stymulującego autorefleksję zawodową oraz analizę dylematów etycznych […][2]. Podsumowując Ryszard Necel stwierdza, że użycie sztucznej inteligencji w pracy socjalnej „powinno być zawsze podporządkowane celom i zamierzeniom człowieka, a więc służyć tworzeniu informacji wspierającej rozwój profesjonalnej wiedzy, ale nigdy jej nie zastępować”[3].
Praca socjalna w Polsce na trwale ugruntowała swoje miejsce w nauce, obowiązującym prawodawstwie, ale zwłaszcza w praktyce życia społecznego. Tymczasem źródeł sukcesu procesów ponownej socjalizacji można upatrywać w bezpośrednich relacjach między osobą świadczącą pomoc, w tym troskę, a odbiorcą owych działań. To zagadnienie jest przedmiotem artykułu Małgorzaty Orłowskiej i Krystyny M. Błeszyńskiej pt.” Troska jako paradygmat pracy socjalnej”[4]. Wspieranie innego człowieka, który znalazł się w potrzebie, w krytycznej dla niego sytuacji przybrała postać instytucjonalnego wsparcia w formie pracy socjalnej świadczonej w instytucjach pomocy społecznej. Zazwyczaj pomoc społeczna i świadczona w jej ramach praca socjalna dotyczą osób znajdujących się w sytuacji trudnej, wywołanej niedostatkiem ekonomicznym. Przeciążenie pracowników socjalnych oraz przyjęte normy dotyczące liczby osób pozostających pod opieką poszczególnych pracowników nie sprzyjają postawie opiekuńczej noszącej znamiona etyki troski.
Kacper Jan Wcisło przedstawił wyniki swoich badań przeprowadzonych wśród pojawiających się w Krakowie imigrantów pochodzących głównie z Ukrainy, których część została dotknięta kryzysem bezdomności[5]. Ich celem było opisanie charakterystyki środowiska krakowskich bezdomnych z uwzględnieniem tego w jaki sposób odnajdują się w nim bezdomni Ukraińcy oraz poznanie nastawień krakowskich bezdomnych wobec dotkniętych kryzysem bezdomności migrantów z Ukrainy.
Poza tym w numerze 1/2026 „Pracy Socjalnej” Renata Burchart i Maria Łojko w swoim artykule podejmują problem usług sąsiedzkich – ich znaczenia w środowisku lokalnym i w polityce senioralnej[6]. Natomiast Magdalena Witkowska analizuje migracje osób młodych w Europie w dokumentach międzynarodowych[7].
Zachęcała do lektury
Edyta Dobek
[1] R. Necel : Czy to koniec pracy socjalnej, jaką znamy? Refleksyjna praktyka w dobie sztucznej inteligencji. Praca Socjalna. – 2026, nr 1, s. 27-44.
[2] Tamże, s. 27.
[3] Tamże, s. 40.
[4] M. Orłowska, K. M. Błeszyńska : Troska jako paradygmat pracy socjalnej. Praca Socjalna. – 2026, nr 1, s. 45-55.
[5] K.J. Wcisło : Środowisko krakowskich bezdomnych w dobie migracji – krytyczna analiza w świetle teorii Pierre`a Bourdieu. Praca Socjalna. – 2026, nr 1, s.127-137.
[6] R. Burchart, M. Łojko : Usługi sąsiedzkie jako nowa forma wsparcia seniorów w budowaniu solidarności lokalnej. Praca Socjalna. – 2026, nr 1, s.149-166.
[7] M.Witkowska : Migracje osób młodych w Europie w dokumentach międzynarodowych. Praca Socjalna. – 2026, nr 1, s. 167-185.
