Czerwiec 1976 – określenie nadane fali strajków i protestów, do których doszło w PRL pod koniec czerwca 1976.
Bezpośrednią choć nie jedyną przyczyną było ogłoszenie 24 czerwca przez rząd Piotra Jaroszewicza wprowadzenia drastycznych podwyżek cen żywności m.in. cukru o 100%, mięsa średnio o 69 %, tłuszczów (słoniny, smalcu, masła) o 50 %, a drobiu o 30 %. Następnego dnia po uchwaleniu podwyżek w wielu miastach wybuchły protesty i zajścia uliczne. Największy zasięg miały w Radomiu, Ursusie i Płocku.
25 czerwca 1976 r. w strajkach i demonstracjach ulicznych, według różnych statystyk Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, uczestniczyło 70–80 tys. osób w co najmniej 90–112 zakładach pracy na terenie 24 województw. Demonstracje zakończyły się starciami z milicją, a w przypadku Radomia dramatycznymi walkami ulicznymi.
W Radomiu robotnicy z kilku zakładów pracy ruszyli pod gmach Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Przyłączyły się do nich załogi 25 najważniejszych radomskich przedsiębiorstw. Według szacunków w szczytowym momencie na ulicach Radomia demonstrowało 20–25 tys. osób. Protestujący starali się nakłonić I sekretarza KW PZPR do przekazania zwierzchnikom w Warszawie żądania odwołania podwyżki.
W Zakładach Mechanicznych Ursus protestowało 90 proc. załogi. Robotnicy wyszli na tory kolejowe łączące Warszawę z Łodzią, Poznaniem i Katowicami, aby przekazać informację o strajku do innych regionów Polski. Ponad tysiąc osób siedzących na torowisku utworzyło zaporę i wstrzymywało ruch pociągów.
W Płocku strajk rozpoczął się rano na kilku wydziałach Zakładów Rafineryjnych i Petrochemicznych. Po zakończeniu pierwszej zmiany, ok. 14.00, przy jednej z bram doszło do spontanicznego wiecu, w którym wzięło udział kilkaset osób.
Wystąpienia społeczne i strajki miały miejsce również w innych miastach, m.in. w Gdańsku, Elblągu, Łodzi, Szczecinie, Warszawie.
Komuniści, obawiając się powtórzenia scenariusza z grudnia 1970 roku jeszcze w piątek wieczorem 25 czerwca wstrzymali podwyżki, co ogłosił w wieczornym przemówieniu telewizyjnym premier Jaroszewicz.
Robotnicze wystąpienia wywołały poruszenie w innych środowiskach. Stając w obronie represjonowanych, pisano listy protestacyjne, zbierano pieniądze. Rodziła się zorganizowana opozycja polityczna.
Źródła:
- Historia Polski : kalendarium dziejów. [T. 4], 1943 – 2009 / [red. Andrzej Nowak et al.]. Kraków : Marketing Room Poland, 2010.
- Od Drugiej do Trzeciej Rzeczypospolitej (1945-2001) / Andrzej Leon Sowa. Kraków : „Fogra” ; Warszawa : „Świat Książki”, 2001.
- 45 lat temu doszło do protestów robotniczych m.in. w Radomiu, Ursusie i Płocku / Michał Szukała. Dzieje.pl. https://dzieje.pl/wiadomosci/45-lat-temu-doszlo-do-protestow-robotniczych-min-w-radomiu-ursusie-i-plocku
- Na ratunek prześladowanym robotnikom. Protesty społeczne 1976 roku i akcja pomocy dla represjonowanych / Ewa Olkuśnik. Historia: poszukaj. https://www.historiaposzukaj.pl/wiedza,wydarzenia,1720,czerwiec_76.html
- Przełomowy czerwiec / Cecylia Kuta. Przystanek historia. https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/czerwiec-1976/83482,Przelomowy-czerwiec.html
Oprac. Iwona Mickiewicz
